Yaşlılık Aylığından Yararlanma Şartları Süresi ve Hesaplanması

 Yaşlılık Aylığından Yararlanma Şartları Süresi ve Hesaplanması

2022 SAYILI KANUN KAPSAMINDA OLANLAR

•        Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derece- de özürlü olduklarını yetkili hastanelerden alacakları özürlü sağlık kurulu raporu ile kanıtlayan, toplam özür oranı % 70 ve üzerinde olan, 18 yaşını doldurmuş bulunan özürlülerden; kanunen bakmakla yükümlü kimsesi bu Muhtaçlık belgesi daha önce il veya ilçe idari kurullarından alınmakta iken bu hüküm 662 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile İl veya İlçe Sosyal Yardımlaşma Vakıfları olarak değiştirilmiştir.

•        65 yaşını doldurmamış olmakla birlikte, özürlü olduklarını yetkili has- tanelerden alacakları özürlü sağlık kurulu raporu ile kanıtlayan, toplam özür oranı % 40 ile % 69 arasında olan, 18 yaşını doldurmuş ve herhangi bir işe yerleştirilememiş olan özürlülerden; kanunen bakmakla yükümlü kimsesi bulunmayan, sosyal güvenlik kurumlarından her ne ad altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlanmayan, nafaka bağ- lanmamış veya bağlanması mümkün olmayan, mahkeme kararıyla veya doğrudan mevzuat gereği bağlanmış herhangi bir devamlı gelire sahip bu- lunmayan ve her türlü gelirleri toplamının aylık ortalaması itibarıyla 2022 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen gösterge rakamının memur ay- lık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutardan daha az geliri olanlar,

•        Sosyal güvenlik kurumlarından her ne ad altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlanmadığı, nafaka bağlanmadığı veya bağlan- ması mümkün olmadığı gibi, mahkeme kararıyla veya doğrudan mevzuat gereği bağlanmış herhangi bir devamlı gelire sahip bulunmadığı ve her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamının aylık ortalamasına göre 2022 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen gösterge rakamı- nın memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutardan daha az geliri olduğu halde; kanunen bakmakla yükümlü olduğu ve fiilen bakımını gerçekleştirdiği, toplam özür oranı %402 ve üzerinde olduğu gibi 18 yaşını da tamamlamamış durumda özürlü yakını olanlar,

•        Sosyal güvenlik kurumlarından yetim olarak aylık veya gelir almakta olan çocuklardan özürlü olanların aldıkları aylık veya gelir toplamı tu- tarları toplam özür oranlarına göre ödenecek olan aylık tutarından düşük olanlar, da 2022 sayılı Kanun kapsamına alınmıştır.

%40 ibaresi Kanunda olmayıp yönetmelikte belirtilmiştir.

2022 SAYILI KANUN KAPSAMINDAN YARARLANAMAYACAK OLANLAR

Aylıktan faydalanamayacak olanlar yönetmeliğin 7’inci maddesinde sayılmıştır. Buna göre sistem üzerinden yapılan sorgulamalar ve sosyal in celemeden elde edilen verilere göre;

•        Sosyal güvenlik kurumundan malul olmaları nedeniyle yetim olarak aylık veya gelir alan çocuklardan, aylık ya da gelirleri özürlülük derecele- rine göre ödenecek olan aylık tutarından düşük olanlar hariç olmak üzere, hangi adla olursa olsun herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan bir gelir veya aylık alanlar,

•        Sosyal Güvenlik Kurumuna isteğe bağlı prim ödeyenler,

•        5510 sayılı Kanuna göre uzun vadeli sigorta kolları kapsamında sigor- talı olmayı gerektirecek şekilde bir işte çalışanlar,

•        5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar,

•        Muhtaçlık sınırına eşit veya üzerinde3 nafaka bağlanmış veya bağlan- ması mümkün olanlar,

•        Mahkeme kararıyla veya bir mevzuat gereği bağlanmış muhtaçlık sı- nırına eşit veya üzerinde devamlı bir geliri bulunanlar,

•        Her hangi bir şekilde muhtaçlık sınırına eşit veya üzerinde devamlı bir gelir sağlayan veya sağlaması mümkün olanlar,

•        Malları ve gelirleri devir edilerek bir sözleşmeyle gerçek veya tüzel kişilerce kendilerine bakılanlar,

•        Kamu veya özel kurum ve kuruluşlarında iaşe ve ibateleri dahil olmak üzere sürekli bakımı yapılan veya yaptırılanlar

2022 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanması hakkından yararlanamazlar. 

AYLIK BAĞLAMA ŞARTLARI

2022 sayılı Kanuna göre aylık bağlanması için aranan şartları, 65 yaşını doldurmuş bulunma, kimsesiz bulunma, çalışma gücünden yoksun olma, muhtaç durumda bulunma, Türk vatandaşı olma ve başvuru olarak sıralamak mümkündür.

  01.01.2013 ila 30.06.2013 devresi için muhtaçlık sınırı 119,62 TL’dir.

 

65 YAŞINI DOLDURMUŞ BULUNMA

2022 sayılı Kanuna göre, yaşlı sayılmak için öngörülen yaş sınırı 65’tir. Bu anlamda sağlanan yardımlardan faydalanabilmek için 65 yaşının doldurulmuş olması ve muhtaç olunması öncelikli aranan koşullardır. Yaşın tespitinde ilgililerin 2022 sayılı Kanunun yayımlandığı tarihteki nüfus kütük kayıtlarındaki doğum tarihleri esas alınır. Doğum tarihlerinde yapılacak düzeltmeler ile 2022 sayılı Kanunun yayımlandığı tarihten geriye doğru bir yıl içinde yapılmış düzeltmeler yaşın tespitinde dikkate alınmaz. Kanun koyucu, bu düzenleme ile doğum tarihlerinde yapılacak düzeltmelerle hak etmediği halde kapsama dâhil olunmasının önüne geçmeye çalışmıştır

Kanunda belirtilen 65 yaş sınırının iki istisnası söz konusudur. Buna göre 65 yaşını doldurmadığı halde başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek şekilde özürlü olduklarını (özür oranı %70 olanlar) tam teşekküllü hastanelerden alacakları sağlık raporuyla kanıtlayanlar ile durumlarına uygun bir işe yerleştirilemeyen özürlülerden (özür oranı %40 ila 69 arasında olanlar) kanunda belirtilen şartları taşıyan Türk vatandaş- larına da kanun hükümlerine göre aynı ölçüde aylık bağlanır (Ekmekçi ve Tuncay, 2009, 509). Diğer bir anlatımla, 65 yaşını doldurmamış olmakla beraber, başkalarının desteği olmaksızın hayatını devam ettirmeyecek de- recede malul olanlar ile çalışma gücünü önemli ölçüde kaybetmiş ve duru- muna uygun bir işe yerleştirilememiş olan özürlüler 2022 sayılı Kanundan yararlanabilirler (Çakar, 2008, 76).

KİMSESİZ OLMA

2022 sayılı Kanunda öngörülen yardımlardan faydalanmak için aranılan bir diğer şart ise kimsesiz olmaktır. Kimsesiz sayılmadan kasıt, kendisine kanunen bakmakla yükümlü kimsenin olmamasıdır. Bakmak ise barınma, giyinme, yeme, içme, eğitim, tedavi gibi her türlü ihtiyacı karşılamak anla- mındadır (Çürük, 1999, 179). Bununla birlikte kocası, hükümlü, gaip veya akıl hastası olmayan evli kadınlar, 18 yaşından küçük anası ve babası olan çocuklar, güçsüzler yurdunda parasız bakılanlar, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne verilmiş olan 18 yaşın- dan küçük çocuklar, huzur evlerinde ücretsiz bakılanlar, ölünceye kadar bakma akdi uyarınca kendilerine bakılanlar, ceza ve tevkif evlerindeki tu- tuklu ve hükümlüler ve diğer özel kanunlara göre bakım altına alınanlar,kendilerine kanunen bakmakla yükümlü kimseleri olduğu için kimsesiz sayılmazlar

Yönetmelik hükmüne göre nafaka alanların yanı sıra nafaka alması mümkün olanlarda kimsesiz sayılmamaktadır (Yön., m.3/ç). Ancak bizim- de katıldığımız görüşe göre ise fiilen nafaka bağlanmamış olanların nafaka bağlanmadığı sürece 2022 sayılı Kanuna göre kimsesiz sayılmaları Kanunun amacına uygun olacaktır

 

ÇALIŞMA GÜCÜNDEN YOKSUN OLMA

2022 sayılı Kanunun uygulanmasında, 18 yaşından büyük, 65 yaşından küçük olup tüm vücut fonksiyonlarını % 40 ile % 69 arasında kaybedenler “özürlü”, % 70 ve üzerinde kaybedenler ise “ başkasının yardımı olmaksı- zın hayatını devam ettiremeyecek derecede özürlü” olarak kabul edilir. Bu haldeki özürlülerin, tüm vücut fonksiyonlarını kaybetme oranlarını “Özür- lülük Ölçütü, Sınıflandırılması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Ra- porları Hakkında Yönetmelik”4 esaslarına göre verilecek tam teşekküllü resmi hastane sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeleri gerekmektedir

MUHTAÇ OLMA VE MUHTAÇLIĞIN TESPİTİ

Muhtaçlık, aylık başvurusunda bulunanların “Adrese Dayalı Nüfus Ka- yıt Sistemine” (ADNKS) kayıtlı oldukları adreslerin bağlı olduğu il veya ilçe Sosyal Yardımlaşma Vakıfları tarafından tespit edilir. 2022 sayılı Ka- nuna göre muhtaç olmak koşulu ile 65 yaşını doldurmuş yaşlılar, 18 ya- şından büyük özürlüler ve kanunen bakmakla yükümlü olduğu 18 yaşını doldurmamış özürlü yakını bulunan Türk vatandaşlarına aylık bağlanmak- tadır.

Yönetmeliğin 7. maddesinde “2022 sayılı Kanunun 1. maddesinde belirtilen gösterge rakamının devlet memurlarının aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpılmasından bulunacak tutardan daha az geliri olanlar 2022 sayılı Kanunun uygulanmasında muhtaç sayılır. 2022 sayılı Kanunun 1inci maddesinde belirtilen gösterge rakamı, yılı merkezi yönetim bütçe kanu- nunda farklı olarak tespit edilmesi halinde bütçe kanundaki gösterge raka- mı uygulanır” hükmüne yer verilmiştir.

4        Anılan yönetmelik 14.01.2012 tarih 28173 sayılı resmi gazetede yayımlanarak daha önce uygulanan 16.12.2010 tarihli yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

Buna göre, 1 Ocak 2013 tarihi itibariyle 1620 olarak belirlenen gösterge rakamının, memur maaşlarına uygulanan katsayı ile çarpımında bulunacak miktarda (1 Ocak 2013 tarihi itibariyle 1.620 x 0,073837 = 119,62 TL) aylık ortalama geliri bulunanlar muhtaç sayılmazlar ve kendilerine aylık bağlanmaz.

Diğer bir ifadeyle 2013 yılının ilk altı aylık kısmı için 119,62 TL’den daha fazla geliri olanlar 2022 sayılı Kanuna göre muhtaç sayılmayarak bu kişilere aylık bağlanmamaktadır. Daha önceki uygulamalarda muhtaçlığın belirlenmesinde objektif kriterler belirlenmemişken yeni yayımlanan yö- netmelikle muhtaçlığın puanlama formülü ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır (Yön., m.7/7). Ancak yönetmelikte puanlama formülü uygula- masına geçilmesi ön görülmekle birlikte puanlama formülünün ne şekilde uygulanacağına açıklık getirilmemiştir. Bunun yerine puanlama formülü uygulamasına geçinceye kadar muhtaçlığın, gelir, servet ve harcamalar esas alınarak hesaplanacağı belirtilmiştir

Hane İçinde Yaşayanların Gelir Durumunun Tespiti

Hanenin gelir durumu

–        Tespit/beyan edilen aylık net maaş, ücret, nafaka, yevmiye ve diğer gelirlerin yıllık tutarının aylık ortalaması,

–        Hanenin; mülkiyeti hane bireylerinden birine ait olan ikamet ettiği ko- nutu ile mülkiyeti başka birine ait olmakla birlikte kira ödemediği konutu için konutun (takdir edilen/beyan edilen) rayiç bedelinin 240’ta biri,

–        Hanenin ikamet ettiği konut haricinde diğer konutları için (takdir edi- len/beyan edilen) rayiç bedelinin 240’ta biri ve (takdir edilen/beyan edilen) kira getirisinin toplamı,

–        İkamet edilen konut haricindeki konut için kira geliri elde edilmiyorsa veya kira geliri beyan edilmiyorsa konutun rayiç bedelinin 120’de biri,

–        Dükkânlar için rayiç bedelin 240’ta biri ve (takdir edilen/beyan edi- len) kira getirisinin toplamı,

–        Dükkân için kira geliri elde edilmiyorsa veya kira geliri beyan edilmi- yorsa dükkânın rayiç bedelinin 120’de biri,

 

Belirtmeliyiz ki, kanunda veya yönetmelikte kişi başına düşen gelir hesaplanırken hane için- de yaşayanların hangilerinin hesaplamaya dahil edileceği hangilerinin hesaplamaya dahil edilmeyeceğine dair bir hüküm bulunmamaktadır. Bu durumda kişi başına düşen gelir hesaplanırken, akrabalık bağı olsun olmasın hane içinde yaşayan tüm bireylerin dikkate alınması gerekmektedir.

–        Hanenin arazi, tarla ve benzeri için rayiç bedelin 240’ta biri ve (takdir edi- len/beyan edilen) aylık (zirai/ticari/kira ve benzerleri) getirisinin toplamı,

–        Hanenin binek aracı için aracın kasko/rayiç bedelinin 120’de biri,

–        Hanenin ticari/ zirai amaçlı aracı için aracın kasko bedelinin 120’de biri, kasko bedelinin belirlenememesi halinde ise rayiç bedelinin 120’de biri ile bu araçların (takdir/beyan edilen) aylık (zirai/ticari/kira ve benzer- leri) getirisinin toplamı,

–        Hanenin büyük ve küçükbaş hayvanları için il/ ilçe gıda tarım ve hay- vancılık müdürlüklerinden temin edilen yıllık getiri miktarının aylık tutarı,

–        Hanenin tespit/beyan edilen banka mevduatları için aylık faiz getiri- sinin iki katı tutar,

–        24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun Ek 7 nci maddesi gereğince yapılan evde bakım ödemeleri ve 2022 sayılı Kanun gereğince bağlanan aylıklar hariç olmak üzere sürekli ve düzenli olarak alı- nan şartlı eğitim yardımı, şartlı sağlık yardımı, eşi vefat etmiş kadınlara yö- nelik yardım, burs, harçlık gibi nakdî sosyal yardımların aylık ortalaması,

–        Aynı hanede ikamet etmemesine rağmen nafaka yükümlüleri tarafın- dan sağlanan destek tutarı,

–        Tarımsal destek geliri tutarı,

–        Uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışanların gelirleri,

–        Diğer gelirlerin toplamının aylık ortalaması,

dahil edilerek yapılan hesaplama ile belirlenir. Hanenin gelir durumuna ilişkin yukarıda yer alan taşınır ve taşınmazların tespit edilen rayiç bedel- lerine ilişkin değerlendirmeyi Mütevelli Heyeti yapar6.

Burada özellikle “mülkiyeti başka birine ait olmakla birlikte kira öde- mediği konutu için konutun rayiç bedelinin 240’ta biri” nin gelir olarak esas alınması üzerinde durulması gerekmektedir. Örneğin 65 yaş üzerin- de karı ve koca’ya hayırsever bir vatandaş tarafından rayiç bedeli 60,000 TL olan bir evin bedelsiz olarak tahsis edildiğini varsayalım. Bu durumda 60,000 TL’nin 240’ta biri olan 250,00 TL gelir olarak kabul edilecek. Baş- ka hiçbir geliri olmayan 65 yaş üzerindeki karı ve koca için 125,00’er TL kişi başına düşen gelir hesaplanacaktır. Hesaplanan 125,00 TL’lik gelir, aylık için aranan 119,62 TL’nin üzerinde olduğundan bu durumdaki kişi- lere muhtaç değilsiniz denerek talepleri reddedilecektir

Yönetmeliğe göre Mütevelli Heyeti: Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının karar organını ifade etmektedir.

 

Hane İçinde Yaşayanların Harcama Durumunun Tespiti

Yeni yönetmelikle birlikte gelir üzerinden muhtaçlığın tespiti yönte- minden vazgeçilmiş ve gelirlerin yanı sıra giderlerde dikkate alınarak muh- taçlığın belirlenmesi yöntemine geçilmiştir. Bu anlamda muhtaçlık araş- tırması yapılırken gelir durumunun yanı sıra hanenin harcama durumu da dikkate alınarak, gıda, giyim, kira, ısınma, eğitim, sağlık, ulaşım, eğlence ve benzerleri için yapılan yıllık ödemeler üzerinden hesaplanan miktarın aylık ortalaması alınacaktır (Çakar ve Çakmak, 2013).

Belirtilen şekilde hesaplanan aylık harcama miktarı gelir miktarıyla karşılaştırılacak, harcama miktarının gelir miktarından fazla olduğunun tespit edilmesi halinde aradaki fark kadar gelir tutarına ilave yapılacak- tır. Eğer gelir miktarı harcama miktarından fazla ise bu sefer harcamalar gelire eklenmeyecektir. Yine kişi başına düşen gelir hesaplanırken tespit edilen harcama miktarı gelirden hiçbir şekilde düşülmeyecektir.

Burada özellikle vurgulanması gereken husus, harcama miktarının gelir miktarından fazla olması halinde harcamanın kaynağı araştırılmadan faz- la olan miktarın her koşulda gelire eklenmesi durumunda kanunun kapsa- mının daraltacağı ve amaç uzaklaşılmasına sebep olacağıdır. Kanımızca öncelikli olarak harcamanın kaynağı araştırılmalı ve harcama tutarı içinde çevreden yapılan yardımların ağırlıklı olduğunun anlaşılması halinde har- cama tutarı fazla olsa dahi gelire dâhil edilmemelidir.

Çünkü, Ülkemizde yardımlaşma müessesesi oldukça gelişmiştir. Bu durum hiç şüphesiz İslam dininin bir gereğidir. Nitekim insanın, dini ve vicdani görevi olan yardımlaşmaya peygamberimiz “komşusu açken tok yatan bizden değildir” hadisiyle dikkat çekmiştir. Hal böyleyken harca- ma miktarının gelirden fazla olmasının kayıt dışı kazançla açıklanması ve gelire eklenmesi tek başına yeterli olmayacaktır. Diğer taraftan nasıl olsa çevredeki insanlar yeterli yardımı yapıyorlar o halde asgari bir gelire ka- vuşan yaşlı veya özürlüye Devletin yardım etmesine gerek yoktur şeklinde bir değerlendirme yapılması sosyal devlet anlayışını benimseyen bir Ülke için mevzu bahis dahi edilemez (Çakar ve Çakmak, 2013).

Bu nedenle kişi başına düşen aylık ortalama harcama miktarı hesapla- nırken, muhakkak harcamanın kaynağı araştırılmalı ve harcamanın çevre- den yapılan yardımlara bağlı olduğunun anlaşılması halinde gelire ilave edilmemesi gerektiği yönetmelikte belirtilmelidir. Bunun değerlendirilme- si ise sosyal incelemeyi yapacak olan uzmanlara bırakılmalıdır.

 

 

TÜRK VATANDAŞI OLMA

2022 sayılı Kanun ile sağlanan yardımlardan yararlanmak için aranan bir diğer koşul ise Türk vatandaşı olmaktır (2022, m.1). Bu koşul sadece talep halinde değil hak sahibi olunduktan sonrada geçerlidir. Yani, Türk vatandaşlı- ğından çıkarılanlar, çıkanlar ya da bu hakkı kaybedenler gelire hak kazanmış olsalar dahi aylıkları kesilir (Yön., m.11/2-d; Çakar, 2008, 79).

 

BAŞVURU ŞARTI

Aylık bağlanması için Yönetmelik ekindeki başvuru formunun doldu- rularak başvuru sahibinin ADNKS’nde kayıtlı olduğu il veya ilçe Sosyal Yardımlaşma Vakfına başvuruda bulunması gerekmektedir. Başvuruların şahsen yazılı olarak yapılması esas olmakla birlikte başvuru işlemi kanuni temsilciler tarafından da yapılabilir. Ancak başvurunun kanuni temsilci tarafından yapılması durumunda mahkemeden alınmış karar örneği, vekil tarafından başvuru yapılması halinde vekâletname örneği başvuru formuna eklenmelidir.

Başvuru formu ile birlikte aylık bağlanması için her hangi bir belge talep edilmemesi esastır. Ancak özürlüler ve 18 yaş altı özürlü yakını bulunanlardan bazı belgeler istenmektedir. Bu belgeler; özürlüler için sağlık kurulu raporu- nun aslı yada noter/hastane başhekimliği tarafından onaylı sureti, 18 yaş altı özürlü yakını için ise sağlık kurulu raporunun yanı sıra kanuni velisinin olma- dığı durumlarda atanmış vasilere ilişkin mahkemece verilmiş vesayet kararının aslı yada noter tarafından onaylı suretidir (Yön., m.5).

 

AYLIK HESAPLANMASI

Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile 01 Ocak 2013 tarihi itibariy- le 2022 sayılı Kanuna göre aylık bağlananlar için uygulanacak gösterge rakamı 1620 olarak belirlenmiş olup yine gösterge rakamlarının aylık tu- tarlara çevrilmesinde uygulanacak aylık katsayısı 0.073837 olarak karar- laştırılmıştır. Bu bağlamda ilgililere 01.01.2013 ila 30.06.2013 devresi için 1620 gösterge rakamının aylık tutarlarına çevrilmesinde uygulanacak olan 0.073837 ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık bağlanır.

Buna göre 01.01.2013 tarihi itibariyle 65 yaşını doldurmuş muhtaç yaşlılara bağlanacak aylık miktarı 1620 x 0.073837=119,62’ye %5 lik ek ödeme tutarının ilave edilmesi suretiyle 119.60 x 5/100=125,60 TL ola- rak hesaplanacaktır. 2022 sayılı Kanuna göre aylıklar üç ayda bir yapıldığı için7 125,60 x 3=376,80 TL üç aylık maaş tutarıdır.

 

   Aylık ödemem dönemleri Mart, Haziran, Eylül ve Aralık ayıdır.

 

Ayrıca 2022 sayılı Kanun EK 1. maddesine göre 65 yaşını doldurma- mış olmakla birlikte; % 70 ve üzeri tüm vücut fonksiyonlarını kaybeden- lere (başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek şekilde özürlü) 2022 sayılı Kanun’un 1. maddesine göre belirlenecek aylık tuta- rının %300’ü tutarında aylık bağlanır. Bu durumda ilgililere bağlanacak olan aylık miktarı 1620 x 0.073837=119,616 x %300= 358,85’e %5’lik ek ödeme tutarının ilave edilmesi suretiyle 358,85 x 5/100=376,79 TL olarak hesaplanacaktır. Aynı şekilde bu kişilere de aylıklar üç ayda bir ödenece- ğinden, ödenecek üç aylık miktarı da 376,79 x3=1.130,37 TL olarak he- saplanacaktır.

Tüm vücut fonksiyonlarını % 40 ile % 69 arasında kaybedenler ile 18 yaşını tamamlamamış özürlü yakını bulunanlara ise 2022 sayılı Kanun’un

1. maddesine göre belirlenecek aylık tutarının %200’ü tutarında aylık bağ- lanır. Bu kişilere bağlanacak aylık miktarı da 1620 x 0.073837=119,616 x %200= 239,23’e %5’lik ek ödeme tutarının ilave edilmesi suretiyle 239,23 x 5/100=251,19 TL olarak hesaplanacaktır. Aynı şekilde bu kişi- lere de aylıklar üç ayda bir ödeneceğinden, ödenecek üç aylık miktarı da 251,19 x 3=753,58 TL olarak hesaplanacaktır.

Bunun yanı sıra belirtmeliyiz ki, 5378 sayılı “Özürlüler ve Bazı Ka- nun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”un 25. maddesiyle 2022 sayılı Kanuna Ek 1. madde ilave edilmiş, ilave edilen bu Ek 1. maddenin son fıkrası 5754 sayılı Kanunla değiştiril- miştir. Yapılan bu değişikliğe göre Ek 1. maddenin birinci fıkrası hüküm- lerine göre aylık almaya hak kazanacak şekilde özürlü olduğunu belgele- yen ve sosyal güvenlik kurumlarından herhangi birinden malul olmaları sebebiyle yetim olarak aylık ve gelir almakta olan çocuklardan, madde- de belirtilen şartları yerine getirenlere, aldıkları aylık veya gelir toplamı durumlarına göre ödenebilecek tutarın altında olması durumunda aradaki farkın ilgili sosyal güvenlik kurumunca ödeneceği hüküm altına alınmıştır. Birden fazla sosyal güvenlik kurumundan aynı şekilde gelir ve aylık alan- lara ise yalnızca tercih edecekleri bir sosyal güvenlik kurumu tarafından fark ödenir.

Bu şekilde sosyal güvenlik kurumlarından malul olmaları nedeniyle yetim aylığı almakta olan çocukların, 2022 sayılı Kanunun Ek 1. madde- sinden yararlanabilmeleri için tüm vücut fonksiyonlarını, % 70 ve üzerinde (başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede özürlü), ya da % 40 ile % 69 arasında (özürlü) kaybetmeleri koşullarından birini yerine getirmiş olmaları gerekmektedir. Belirtilen koşullardan biri- ni taşıyan ilgililerin, “Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırılması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik” esaslarına göre alınacak sağlık kurulu raporuyla birlikte aylık aldıkları sosyal güvenlik kurumuna kendilerinin veya kanuni temsilcilerinin başvuruda bulunması gerekmektedir (Kuruca ve Özdamar, 2013, 609).

Sosyal Güvenlik Kurumu özürlülük derecesi; % 70 ve üzerinde olduğu tespit edilen malul çocukların almakta oldukları gelir ve aylık toplamının, 1620 gösterge rakamının her yıl bütçe kanunu ile tespit edilecek katsayı ile çarpımının % 300’ünün (1 Ocak 2013 tarihi itibariyle 376,79 TL), % 40 ile % 69 arasında olması halinde ise %200’ünün (251,19 TL) altında olması halinde aradaki fark kadar aylıklarına ilave yapar. İlgililere ödenen bu fark aylıklar, Hazine tarafından karşılanır.

 

 

2022 SAYILI KANUN KAPSAMINDAKİLERE SAĞLIK YARDIMI YAPILMASI

Sosyal güvenlik kurumlarından aylık ve gelir alanlar hariç, 2022 sayılı kanundan yararlananların tedavi giderleri, 18 Haziran 1992 tarihli ve 3816 Kanun hükümlerine göre yeşil kart verilmek suretiyle karşılanmaktaydı. Ancak 2022 sayılı Kanunun sağlık yardımlarını düzenleyen 7 inci maddesi 5510 sayılı Kanunun 5754 sayılı Kanun ile değişik 106 ıncı maddesi ile 01 Ekim 2008 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır. Yine, 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendinin yürürlüğe girdiği 01 Temmuz 2008 tarihi itibariyle 2022 sayılı Kanun hükümlerine göre aylık alan kişilerin genel sağlık sigor- talısı sayılacağı öngörülmüştür (5510, m. 60/c).

5510 sayılı Kanundaki düzenlemelere göre 2022 sayılı Kanun kap- samında aylık alanların 1 Temmuz 2008 tarihi itibariyle genel sağlık si- gortası kapsamında sağlık hizmetlerinden yararlanmaları gerekmekteydi. Kanundaki bu açık hükümlere karşın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından hazırlanan ve resmi gazetede yayımlanarak 1 Ekim 2008 tarihi itibariyle yürürlüğe giren “Kısa Vadeli Sigorta Kolları Uygulama Tebliği” ile 2022 sayılı Kanun kapsamındakilerin genel sağlık sigortalısı olarak kabul edil- melerinde bir geçiş süreci öngörülmüştür.

Tebliğin 27 maddesinde aynen “31.07.2008 tarihli ve 5797 sayılı Ka-

 

 

nunla değişik 5510 sayılı Kanunun geçici 12. maddesi gereğince kamu ida- relerinin sağlık hizmetlerinin sağlanmasına ilişkin görevleri yürürlükten kaldırılan kanunlardaki hak ve yükümlülükler çerçevesinde ilgili kayıt ve işlemlerin Kurum tarafından en geç üç yıl içinde devralındığı tarihe kadar devam edeceğinden, 5510 sayılı Kanunun 60. maddesinin birinci fıkrasının

(c) bendinin (3) numaralı alt bendinde sayılan 1.7.1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşla- rına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişi- lerle (9) numaralı alt bendinde sayılan 18.3.1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanununun 74. maddesinin ikinci fıkrasına göre görevlendirilen kişiler ile aynı Kanunun ek 16. maddesine göre aylık alan kişiler hakkında Kurum- ca devralındığı tarihe kadar 5510 sayılı Kanunun genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaz.” denilerek, 3 yıllık bir geçişten bahsedilmiş ve bu kişiler genel sağlık sigortası kapsamına alınmamıştır.

Öte yandan 3816 sayılı Kanun kapsamındakilerin genel sağlık sigor- tasından faydalanmaları içinde bir geçiş süreci belirlenmiş ve kanunun yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren 2 yıl sonra yeşil kart uygulamasının sonlandırılacağı ve 3816 sayılı Kanuna tabi olarak yeşil kart hakkından faydalanacakların 1 Ekim 2010 tarihi itibariyle 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numara- lı alt bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olacakları düzenlenmiştir. Ancak 5997 sayılı Kanunun 7 nci maddesiyle, 5510 sayılı Kanunun geçici 12. maddesinde yer alan “itibaren iki yıl süresince” ibaresi “01.01.2012 tarihine kadar” olarak değiştirilmiştir. Bu değişikliğe istinaden 2022 sayılı Kanun kapsamında aylık alanlar yeşil kartlıların devri ile ilişkilendirilerek 01.01.2012 tarihine kadar genel sağlık sigortası kapsamına alınmamıştır.

Ön görülen sürenin dolmasıyla nitekim 01.01.2012 tarihinden itibaren 2022 sayılı Kanun kapsamında aylık alanlar genel sağlık sigortalısı olarak sağlık yardımlarından yararlanmaya başlamıştır. 2022 sayılı Kanun gereği aylığa hak kazananlar, aylığa hak kazandıkları tarihten itibaren genel sağlık sigortalısı olacaklar ve aylığı bağlayan Aile ve Sosyal Politikalar Ba- kanlığı tarafından kapsama alındıkları tarihten itibaren bir ay içinde veri- lecek genel sağlık sigortası giriş bildirgesi ile tescilleri yapılacaktır (5510, m.61/b). Genel sağlık sigortalısı sayılan bu kişiler için her ay otuz tam gün genel sağlık sigortası primi ödenmesi bir zorunluluk olarak hüküm altına alınmıştır (5510, m.88).

Yalnızca genel sağlık sigortasına tabi olanlar için genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın % 12’si (5510, m. 81/f) olarak belirlenmiş olup 2022 sayılı Kanuna göre aylık bağlanan kişiler için prim yılı merkezi yö- netim bütçesinden karşılanmak üzere ilgili kamu idaresi tarafından ödenir (5510, m.87/c). İlgililerden ise sunulan sağlık hizmetlerinden dolayı 5510 sayılı Kanunun 68. maddesinde belirtilen oranlarda katılım payı alınır. An- cak bunların ödemiş oldukları katılım payları talepleri halinde 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu hükümlerine göre kendilerine geri ödenir (5510, m.68/V). Belirtmeliyiz ki bahsi edilen kişilerin 2022 sayılı Kanun çerçevesinde aylık hakkından yararlanmaları için aranan koşullar dikkate alındığında, her ne kadar ödemiş oldukları katılım payları daha sonra geri ödense de katılım payı alınmayacak kişiler arasın- da sayılmamaları bir eksiklik olarak öne çıkmaktadır

 

 

Primsiz rejim kapsamında yapılan yardımlar, toplum içinde yaşayan bireylerin kendi ellerinde olmayan nedenlerle yoksul ve muhtaç duruma düşmeleri halinde asgari bir hayat düzeyinde yaşamlarını devam ettirmeleri için devlet bütçesinden yardım yapılması esasına dayanır. Daha yalın bir anlatımla primsiz rejim içinde yapılan yardımlar, muhtaç, kimsesiz ve yoksul insanlara sosyal güvenlik getiren bir sistemdir. Sistemin hizmet sunduğu bu hedef kitlenin, sosyal güvenlik ihtiyacı acil, gerçek ve mutlaka bekletilmeden karşılanması gereken bir ihtiyaçtır.

Diğer taraftan yeni yayımlanan yönetmelikle 2022 sayılı Kanuna göre bağlanacak aylıklarda muhtaçlığın tespiti için kullanılan yöntem değiştirilmiş ve gelire ilave olarak harcamalarda muhtaçlığın tespitinde dikkate alınmaya başlamıştır. Muhtaçlık sınırı ise 2013 yılının ilk altı aylık kısmı için 119,62 TL’dir. Diğer bir anlatımla kişi başına düşen geliri, 119,62 TL’den fazla olanlara siz muhtaç değilsiniz denmektedir. Muhtaçlık sınırı bu denli düşük tutulurken muhtaçlığın tespiti için gelirin yanı sıra giderle- rinde dikkate alınacak olması ve giderler hesaplanırken çevreden yapılan yardımlarında dikkate alınmayarak kişi başına düşen gelirin hesaplanacak olması bu yardımlardan yararlanacak kişilerin sayısının hızla düşmesine diğer bir anlatımla 2022 sayılı Kanun kapsamının daralmasına sebep olacaktır.

Kaynak

Murat ÖZDAMAR

 Erden ÇAKAR

 


tıkla sorunu sor


Emeklilik Hesaplatma , Borç Sorgulama, Diğer Sorularınız  İçin  SGK Uzmanlarımızı Arayabilirsiniz 0888 233 0 233 


ZİYARETÇİ SORULARI

Henüz Soru Sorulmamış. İlk soruyu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

SORU SOR 0888 233 0 233