YAŞLILIK SİGORTASI

A. YAŞLILIK AYLIĞINA HAK KAZANMA KOŞULLARI

2925 sayılı Kanuna göre yaşlılık sigortasından sağlanan yardımlar, yaşlılık aylığı bağlanması ve toptan ödeme yapılmasıdır.

Yaşlılık aylığından yararlanabilmek için sigortalının,

• 15 yıldan beri sigortalı bulunması,
• En az 3600 gün prim ödemiş olması,
• Kurumdan yazılı istekte bulunması

Şartı aranırken 08/09/1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanunun 18'inci maddesiyle 2925 sayılı Kanunun 20'inci maddesinde yapılan değişiklikle, yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarına belli bir yaşa ulaşma şartı ilave edilmiştir. Ayrıca, 2925 sayılı Kanun kapsamındaki süreksiz tarım işçilerinin hemen bu uygulamadan etkilenmelerini önlemek için Geçici 2'nci madde ile 08/09/1999 tarihindeki sigortalılık sürelerine göre kademeli geçiş süreci getirilmiş, ancak söz konusu maddenin Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi üzerine kademeli geçiş sürecine ilişkin şartlar, sigortalıların 23/05/2002 tarihindeki sigortalılık durumlarına göre 4759 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir.

Buna göre, yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları:

şarttır.

1) Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle eski hükümlere göre aylığa hak kazananların hakları korunduğunda, 08/09/1999 tarihinde 13 yıl ve daha fazla sigortalılığı bulunanlar, en az 15 yıllık sigortalılık süresini doldurmuş ve en az 3600 gün prim ödemiş bulunmaları kaydıyla, herhangi bir yaş koşulu aranmaksızın diledikleri zaman yaşlılık aylığından yararlanabileceklerdir.

2) 4759 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 23/05/2002 tarihinde, yukarıdaki madde kapsamında olanlar hariç olmak üzere, sigortalılar, sigortalılık sürelerine göre aşağıda çizelgede belirtilen yaş hadleri ile 15 yıllık sigortalılık süresini doldurmak ve en az 3600 gün prim ödemiş olmak şartlarını yerine getirerek yaşlılık aylığına hak kazanabileceklerdir.

B. YAŞLILIK AYLIĞININ HESAPLANMASI

1. KATSAYI ESASINA DAYALI GÖSTERGE SİSTEMİNE GÖRE

Yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanan sigortalıya, bu Kanuna göre tespit edilen göstergesinin katsayı ile çarpımının % 60'ı oranında yaşlılık aylığı bağlanır. Yaşlılık aylığı sigortalının 5000 günden fazla ödediği her 240 günlük sigorta primi için % 60 oranı birer artırılarak hesaplanır. Bu suretle bulunacak aylığın oranı % 85'i geçemez.

Yaşlılık aylığı hesabına esas alınacak gösterge, sigortalının istekte bulunduğu tarihten önceki 5 takvim yılının ortalama yıllık kazanç tutarı esas alınarak tespit edilir. 5 takvim yılından daha az takvim yılında prim ödenmişse ortalama yıllık kazanç bu yıllar esas alınmak suretiyle bulunur.

2. 4447 SAYILI KANUNLA GETİRİLEN YENİ SİSTEME GÖRE

4447 sayılı Kanunla, 01/01/2000 tarihinden sonra 2925 sayılı Kanun uyarıca hak kazanılan yaşlılık aylığının hesaplanması da tamamen 506 sayılı Kanun paralelinde düzenlenmiştir.

Bu nedenle, 2925 sayılı Kanuna göre bağlanacak yaşlılık aylığının hesaplanmasında 01/01/2000 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanunun 61'inci madde hükmü uygulanmaktadır.

Bu durumda;

a) 01/01/2000 tarihinden önce tahsis talebinde bulunan sigortalıların aylıkları, 2925 sayılı Kanunun bu tarihten önce yürürlükte bulunan hükümlerine,

b) Sigortalılığı 01/01/2000 tarihinden önce başlayıp bu tarihten sonra tahsis talebinde bulunan sigortalıların aylıkları, yeni Kanunla 506 sayılı Kanuna eklenen Geçici 82'nci maddesine,

c) Sigortalılığı 01/01/2000 tarihinden sonra başlayanların aylıkları, 506 sayılı Kanunun yeni Kanunla değişik 61'inci maddesine

göre hesaplanmaktadır.

Ancak, belirlenen aylığa aylıkların alt sınırına ilişkin aynı Kanunun 96'nıcı madde hükmü uygulanmamakta, ayrıca sosyal yardım zammı da ödenmemektedir.

Yaşlılık aylığının ödenmesine, sigortalının aylık bağlanması için Kurumdan yazılı istekte bulunduğu tarihi takip eden aybaşından başlanır. Sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi bir işte sigortalı olarak çalışmaya başlamaları halinde ise çalışmaya başladıkları tarihte kesilir.

C. YAŞLILIK TOPTAN ÖDEMESİ

4447 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin (B/2) bendi ile, 2925 sayılı Kanunun yaşlılık toptan ödemesi şartlarına ilişkin 24'üncü maddesindeki "50" ve "55" ibareleri "58" ve "60" olarak değiştirilmiştir.

Buna göre, malüllük veya yaşlılık aylığına hak kazanamayıp yaşlılık toptan ödemesi talebinde bulunan sigortalılardan talep tarihleri 08/09/1999 tarihinden önce olanlara kadın ise 50, erkek ise 55, 08/09/1999 tarihinden sonra olanlara ise kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmak koşuluyla ödediği primlerin üçte ikisi toptan ödeme şeklinde verilir.